Nguyễn Công Trứ từ góc nhìn so sánh với Vương Dương Minh

Tóm tắt

Cho đến nay, hầu hết các nhà nghiên cứu đều đặt Nguyễn Công Trứ vào bối cảnh “quốc nội”. Đã đến lúc, để hình dung đầy đủ tầm vóc của nhân vật lịch sử đặc sắc này, chúng ta cần đặt Nguyễn Công Trứ vào bối cảnh quốc tế, ít nhất là bối cảnh Nho học Đông Á. Người đầu tiên nêu vấn đề như vậy là Vũ Đình Trác, với công trình “Triết lý chấp sinh Nguyễn Công Trứ” (1987). Ông nêu những điểm so sánh Nguyễn Công Trứ (1778-1858) với Vương Dương Minh (1472-1529), nhà tư tưởng Trung Quốc (đời Minh). Bài viết này lần đầu tiên thuật lại một cách cơ bản lịch sử nghiên cứu Vương Dương Minh ở Việt Nam từ đầu thế kỷ XX trở lại đây, đồng thời đi sâu tìm hiểu tư tưởng của Vương Dương Minh mà giới nghiên cứu quốc tế gọi là Dương Minh học, tìm một số điểm tương đồng cơ bản giữa tư tưởng Nguyễn Công Trứ và Dương Minh học. Để hiểu tầm vóc của tư tưởng Vương Dương Minh, bài viết này nói đến ảnh hưởng quan trọng của ông đối với giới sĩ phu Nhật Bản và cuộc cách mạng Duy Tân Minh Trị. Tư tưởng trí lương tri, tri hành hợp nhất và Tâm học Vương Dương Minh có thể nhận thấy trong các diễn ngôn của Nguyễn Công Trứ, trong các hoạt động không mệt mỏi dẫn đến thành công kể cả trong lĩnh vực quân sự, kinh tế. Nghiên cứu so sánh Nguyễn Công Trứ và Vương Dương Minh là một hướng tiếp cận mới, khẳng định tầm vóc lớn lao của ông trong lịch sử văn hóa và văn học Việt Nam.

Ngày nhận: 08/6/2026; ngày chỉnh sửa: 30/6/2026; ngày chấp nhận đăng: 30/8/2026