Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn (VNU Journal of Social Sciences and Humanities)
ISSN: 2354-1172 E-ISSN: 3093-317X Ngôn ngữ: Tiếng Việt, tiếng Anh Truy cập: Miễn phí với phiên bản điện tử Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn là ấn phẩm khoa học chính thức của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tạp chí xuất bản 04 ấn phẩm tiếng Việt trong một năm. Tạp chí tạo diễn đàn khoa học để các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước công bố kết quả nghiên cứu, thảo luận các vấn đề khoa học quan trọng và có tính mới trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn. Tạp chí tập trung khai thác các chủ đề nghiên cứu về truyền thống lịch sử, xã hội đương đại, thúc đẩy các nghiên cứu liên ngành và nghiên cứu so sánh. Các bài báo được công bố trên Tạp chí thuộc lĩnh vực nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn.
Bản quyền (c) 2026 Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn (VNU Journal of Social Sciences and Humanities)
Thực trạng năng lực giao tiếp và hợp tác trong môi trường số của sinh viên đại học Việt Nam
Nghiên cứu này đánh giá thực trạng năng lực giao tiếp và hợp tác trong môi trường số của sinh viên đại học Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số và sự gia tăng ứng dụng các nền tảng trực tuyến trong giáo dục đại học. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với mẫu 500 sinh viên thuộc nhiều khối ngành và năm học. Kết quả cho thấy năng lực giao tiếp và hợp tác số của sinh viên ở mức trung bình khá (ĐTB = 3,81). Trong các khía cạnh, ứng xử theo đạo đức và pháp luật được đánh giá cao nhất, trong khi vai trò công dân và sử dụng dịch vụ số là khía cạnh có điểm số thấp nhất. Sự khác biệt đáng kể chủ yếu xuất hiện theo thời lượng sử dụng Internet, khi nhóm sử dụng dưới 2 giờ/ngày có điểm số thấp nhất và nhóm trên 6 giờ/ngày đạt điểm cao nhất; trong khi giới tính, khối ngành và năm học không tạo ra khác biệt có ý nghĩa thống kê ở hầu hết các khía cạnh. Nghiên cứu khẳng định sự cần thiết phải tăng cường đào tạo năng lực giao tiếp và hợp tác số cho sinh viên thông qua tích hợp nội dung vào chương trình đào tạo, phát triển hoạt động tương tác trực tuyến và nâng cao trải nghiệm học tập trong hệ sinh thái số của nhà trường. Việc phát triển các năng lực này góp phần củng cố năng lực số tổng thể, nâng cao khả năng tham gia xã hội số và tăng cường sự sẵn sàng nghề nghiệp của người học. Ngày nhận: 15/12/2025; ngày chỉnh sửa: 20/4/2026; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Các khó khăn tâm lý và sức khoẻ tâm thần của sinh viên Việt Nam: Nghiên cứu trường hợp khối ngành kinh tế
Sự phát triển kinh tế và biến đổi xã hội mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần (SKTT) của con người, đặc biệt là sinh viên - lực lượng lao động tri thức tương lai. Bài viết phân tích thực trạng khó khăn tâm lý và SKTT của sinh viên khối ngành kinh tế. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu khảo sát định lượng với 701 sinh viên tại bảy trường đại học đào tạo khối ngành kinh tế ở cả miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Trong bối cảnh xã hội hiện đại nhiều áp lực, sinh viên đối diện hàng loạt vấn đề tâm lý, có thể phân thành bốn nhóm chính: (i) cảm xúc tiêu cực (lo âu, trầm cảm, rối loạn hành vi, rối loạn giấc ngủ); (ii) hạn chế trong tự nhận thức và định hướng nghề nghiệp; (iii) khó khăn trong thích nghi với môi trường học tập và quan hệ xã hội; (iv) xuất hiện thái độ, hành vi tiêu cực như thu mình, giảm hứng thú, thậm chí có ý định tự hại. Nghiên cứu cho thấy hàm nghĩa về nhu cầu cấp thiết phải có các chương trình hỗ trợ tâm lý học đường, tư vấn hướng nghiệp hiệu quả hơn và xây dựng môi trường đại học thân thiện, giúp sinh viên phát triển toàn diện, góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển bền vững quốc gia. Ngày nhận: 13/11/2025; ngày chỉnh sửa: 02/02/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Vai trò của các nguồn lực tâm lý đối với việc giải quyết vấn đề kiệt sức trường học ở học sinh thế hệ Z
Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần ở học sinh thế hệ Z đang là mối quan tâm của các nhà nghiên cứu hiện nay, việc xác định vai trò của yếu tố nào tác động đến sức khỏe tâm thần (dù theo chiều hướng tiêu cực hay tích cực) đều có ý nghĩa lớn. Kiệt sức trường học đang là một trong những vấn đề đáng lo ngại của sức khỏe tâm thần. Để tìm hiểu vai trò của các nguồn lực tâm lý đối với tình trạng kiệt sức trường học ở học sinh thế hệ Z, cuộc điều tra trên 375 học sinh trung học tại Hà Nội đã được tiến hành. Kết quả mô hình hồi quy đơn biến cho thấy rằng khi xem xét độc lập, các nguồn lực tâm lý đều có tác động tích cực, làm giảm tình trạng kiệt sức trường học ở học sinh thế hệ Z. Các nguồn lực tâm lý vẫn là yếu tố bảo vệ trước tình trạng kiệt sức trường học khi chúng được kết hợp đồng thời với nhau trong mô hình hồi quy đa biến, trong đó, vai trò của sự tự tin vào giá trị bản thân, sự tự chủ, khả năng hồi phục và gắn kết với tập thể lớp là những yếu tố tác động có ý nghĩa. Kết quả này là những gợi ý cho việc xây dựng các biện pháp can thiệp nhằm cải thiện tình trạng kiệt sức trường học ở học sinh thế hệ Z. Ngày nhận: 13/5/2025; ngày chỉnh sửa: 17/7/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Nghệ thuật “lâm nguy”: Khả năng sáng tạo nghệ thuật của AI và khả thể cho nghệ thuật trong kỷ nguyên số hoá
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành lực lượng định hình lại đời sống sáng tạo, câu hỏi về việc liệu nghệ thuật có “kết thúc” trong kỷ nguyên mới hay không đang thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu. Dựa trên các lý thuyết kinh điển về “kết thúc nghệ thuật” của Hegel, Adorno và Danto, nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu kết hợp khảo sát các công trình lý thuyết và thực tiễn sáng tác trong các lĩnh vực thị giác, văn học, âm nhạc, truyền thông số, v.v.; từ đó đối chiếu với bối cảnh phát triển của công nghệ AI nhằm làm rõ tác động của công nghệ này đến diễn trình lịch sử nghệ thuật. Kết quả cho thấy AI vừa là tác nhân thúc đẩy dân chủ hóa sáng tạo và lai ghép thể loại, vừa là yếu tố gây ra khủng hoảng giá trị thẩm mỹ và thách thức vai trò của các định chế nghệ thuật. Do đó, quá trình sáng tạo nghệ thuật, chuyển từ mô hình tập trung vào cá nhân sang mô hình cộng tác giữa con người và máy móc, đồng thời làm mờ ranh giới giữa nghệ thuật, giải trí và truyền thông. Do đó, hai khái niệm ‘kết thúc’ hay ‘lâm nguy’ trong bối cảnh AI không mang nghĩa diệt vong, mà là sự tái cấu trúc căn bản của nghệ thuật, đòi hỏi tái định nghĩa các khái niệm và chuẩn mực thẩm mỹ, đồng thời yêu cầu chủ thể nghệ sĩ, lực lượng phê bình cần chủ động thích ứng cũng như xây dựng tiêu chí đánh giá mới nhằm bảo đảm sự tồn tại và phát triển của nghệ thuật trong hệ sinh thái sáng tạo người - máy. Ngày nhận: 14/4/2025; ngày chỉnh sửa: 15/8/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Lồng ghép từ vay mượn gốc tiếng Pháp trong tiếng Việt vào việc dạy học từ vựng tiếng Pháp cho sinh viên năm thứ nhất tại một số trường đại học ở miền Bắc Việt Nam
Đối với sinh viên mới bắt đầu học tiếng Pháp, việc tiếp cận từ vựng thường gặp nhiều khó khăn; trong bối cảnh đó, lớp từ vay mượn gốc Pháp trong tiếng Việt có thể đóng vai trò như một điểm tựa ban đầu. Nghiên cứu này khảo sát khả năng nhận diện, hiểu biết và thái độ của sinh viên năm thứ nhất, đồng thời tìm hiểu nhận thức của giảng viên về tiềm năng, giới hạn và điều kiện tích hợp lớp từ này vào dạy học từ vựng tiếng Pháp. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hỗn hợp mô tả - thăm dò, kết hợp khảo sát 205 sinh viên với phỏng vấn bán-cấu trúc năm giảng viên tại bốn cơ sở đào tạo đại học ở miền Bắc Việt Nam. Kết quả cho thấy sinh viên nhận diện tốt một số từ vay mượn phổ biến, nhưng hiểu biết về nguồn gốc, nghĩa và liên hệ với tiếng Pháp còn khá hạn chế. Sinh viên và giảng viên cho rằng việc khai thác có hướng dẫn lớp từ này có thể hỗ trợ suy đoán nghĩa, ghi nhớ từ vựng, nâng cao ý thức về phát âm, tăng sự gần gũi, hứng thú và tự tin. Tuy nhiên, sự tương đồng có thể gây nhầm lẫn về nghĩa hoặc duy trì cách phát âm Việt hóa. Nhìn chung, từ vay mượn gốc Pháp có thể là nguồn hỗ trợ bổ sung cho người học sơ cấp; tuy nhiên, việc tích hợp cần có chọn lọc, gắn với ngữ cảnh, mục tiêu bài học và hướng dẫn của giảng viên trong các bài học. Ngày nhận: 24/3/2026; ngày chỉnh sửa: 20/6/2026; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Danh hoá – nguồn lực tạo ẩn dụ ngữ pháp tư tưởng trong truyện thiếu nhi Việt Nam từ góc nhìn ngữ pháp chức năng hệ thống
Bài viết khảo sát vai trò của danh hoá như một nguồn lực tạo ẩn dụ ngữ pháp tư tưởng (Ideational grammatical metaphor) trong truyện thiếu nhi Việt Nam, dựa trên khung lý thuyết ngữ pháp chức năng hệ thống. Nghiên cứu tập trung vào ba dạng danh hoá tiêu biểu: danh hoá diễn trình, danh hoá phẩm định và danh hoá mệnh đề. Dữ liệu thu thập từ 234 truyện thiếu nhi Việt Nam với 710 trường hợp danh hoá được xác định; danh hoá diễn trình chiếm tỉ lệ cao nhất. Bằng phương pháp miêu tả ngôn ngữ học và hệ thống thủ pháp thống kê, phân loại, so sánh theo cách tiếp cận định tính và định lượng cùng quy trình năm bước phân tích ẩn dụ ngữ pháp, bài viết làm rõ quy mô, phân bố cùng vai trò tổ chức văn bản, năng lực biểu đạt và giá trị tư tưởng được kiến tạo qua các phương thức danh hoá. Từ đó bài viết góp phần mở rộng ứng dụng lý thuyết ẩn dụ ngữ pháp đối với ngôn ngữ đơn lập như tiếng Việt và thể loại truyện thiếu nhi. Ngày nhận: 07/01/2025; ngày chỉnh sửa: 20/10/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Giới trong tự sự: Những nền tảng của tự sự học nữ quyền luận
Tự sự học nữ quyền luận (feminist narratology) được xem là một trong những khuynh hướng tiêu biểu nhất của tự sự học hậu kinh điển. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa nữ quyền luận - một hệ hình nghiên cứu quan tâm đến giới, quyền lực và ý thức hệ, với tự sự học - vốn tập trung vào hình thức, cấu trúc và cơ chế vận hành của tự sự, là một quá trình không hề đơn giản. Bài viết tập trung làm sáng tỏ những cơ sở lý thuyết đã tạo nên sự gặp gỡ giữa hai truyền thống nghiên cứu tưởng như khác biệt này. Cụ thể, trên cơ sở khảo sát vai trò trung gian của phân tâm học như một điều kiện tiên quyết cho sự kết nối giữa tự sự học và nữ quyền luận, bài viết phân tích hai phạm trù hạt nhân của tự sự học nữ quyền luận là tính tự sự (narrativity) và giới (gender). Qua đó, nghiên cứu chỉ ra cách thức giới tính và các quan hệ quyền lực giới tham gia vào việc kiến tạo hành vi kể chuyện, điểm nhìn và cấu trúc tự sự, đồng thời làm nổi bật tính đa dạng, phức hợp của các hướng tiếp cận trong tự sự học nữ quyền luận. Bài viết phác họa tiến trình hình thành, những vấn đề cốt lõi và các xu hướng phát triển của tự sự học nữ quyền luận trong bối cảnh tự sự học hậu kinh điển. Ngày nhận: 11/3/2025; ngày chỉnh sửa: 21/7/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Biểu tượng văn hóa và ký hiệu học dân tộc Thái trong Mùa quýt rừng: Mô thức thiêng, nghi lễ và diễn ngôn văn chương
Bài viết phân tích tập truyện Mùa quýt rừng của La Quán Miên – một nhà văn dân tộc Thái - dưới góc nhìn ký hiệu học và lý thuyết diễn ngôn văn hóa, tập trung vào cách các biểu tượng văn hóa truyền thống được tổ chức lại trong cấu trúc tự sự nhằm phản ánh bản sắc cộng đồng Thái trong bối cảnh hiện đại hóa. Tác phẩm được nhìn nhận như một không gian lưu giữ và vận hành ký ức cộng đồng, nơi các biểu tượng như không gian thiêng, nghi lễ và hồn vía không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn đóng vai trò như những đơn vị mã hóa tự sự, phản ánh thế giới quan và cấu trúc tư duy bản địa. Không gian thiêng được phân tích như ký hiệu của trật tự vũ trụ; nghi lễ là mô thức kể chuyện cộng đồng; còn hồn vía thể hiện sự vận động của bản sắc trong quá trình thương lượng giữa truyền thống và hiện đại. Ngôn ngữ tác phẩm sử dụng chiến lược song ngữ, tạo hiệu ứng đa mã như một hình thức khẳng định quyền tự biểu hiện của chủ thể thiểu số. Dù không đi sâu vào khai thác tâm lý nhân vật hay các vấn đề xã hội hiện đại, tác phẩm vẫn cho thấy giá trị đặc biệt ở lối kể chuyện mộc mạc, giàu tính ẩn dụ. Bài viết đề xuất tiếp cận liên ngành để khám phá sâu hơn các động lực tự sự trong văn học dân tộc thiểu số Việt Nam. Ngày nhận: 19/5/2025; ngày chỉnh sửa: 22/10/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Cổ Thái cực đồ tại Việt Nam: Dạng thức, lưu truyền và ứng dụng
Từ xa xưa, Cổ Thái cực đồ đã lưu truyền và có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực học thuật và văn hóa Việt Nam. Dựa trên các hiện vật thu thập được từ nhiều nguồn, tác giả đi sâu tìm hiểu và phân tích các dạng thức lưu truyền, cách thức và phạm vi sử dụng Cổ Thái cực đồ ở Việt Nam. Bên cạnh đó, tác giả cũng chú trọng khái quát mô thức tư duy, đặc điểm và ý nghĩa của Cổ Thái cực đồ trong thực tiễn. Kết quả nghiên cứu của bài viết cho thấy, Cổ Thái cực đồ đã được lưu truyền phổ biến, liên tục ở Việt Nam từ thế kỷ XVI đến nay. Trên thực tế, người Việt thường sử dụng Cổ Thái cực đồ làm đồ án trang trí trên một số hạng mục kiến trúc, đồ thờ, bia đá, chuông đồng, khánh đồng, v.v. theo cả hai mô thức: có Bát quái phân bố xung quanh và không có Bát quái phân bố xung quanh. Trong khi sử dụng, bên cạnh việc tiếp thu Cổ Thái cực đồ của Trung Quốc, người Việt cũng sáng tạo một số đồ hình Thái cực, từ đó tạo nên nhiều biến thể Cổ Thái cực đồ. Điều đó phản ánh quan điểm và tư duy của người Việt khi tiếp thu và vận dụng đồ hình Dịch học. Ngày nhận: 19/3/2025; ngày chỉnh sửa: 19/8/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Chính sách thuế của chính quyền thuộc địa Pháp đối với đất nhượng trồng cao su ở Nam Kỳ trong 30 năm đầu thế kỷ XX
Trong thời kỳ Pháp thuộc, từ cây trồng ngoại lai, cao su trở thành một trong những cây trồng quan trọng nhất ở Nam Kỳ, cả về diện tích và giá trị xuất khẩu. Nghiên cứu này tập trung phân tích chính sách thuế của chính quyền thuộc địa Pháp đối với đất nhượng trồng cao su trong 30 năm đầu thế kỷ XX, xem xét nguyên nhân, đánh giá tác động của những chính sách đó đối với sự phát triển của đồn điền cao su nói riêng, tình hình kinh tế - xã hội ở Nam Kỳ nói chung. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ rằng, từ năm 1910 chính quyền thuộc địa Pháp đã ban hành chính sách ưu đãi về thuế đối với đất nhượng trồng cao su: miễn toàn bộ thuế đất trong sáu năm đầu tiên, giảm thuế đất từ năm thứ bảy cho đến hết năm thứ mười (kể từ khi cấp đất nhượng cho chủ đồn điền). Từ năm 1910 đến năm 1930, thuế đất nhượng trồng cao su được chính quyền Pháp nhiều lần sửa đổi trên cơ sở căn cứ vào biến động của nền kinh tế và thị trường cao su thế giới cũng như tình hình thực tiễn khai thác đồn điền cao su ở Nam Kỳ. Ưu đãi về thuế là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển đồn điền cao su ở Nam Kỳ, nhưng cũng gây ra một số hệ lụy đối với kinh tế - xã hội của khu vực này. Ngày nhận: 20/8/2025; ngày chỉnh sửa: 17/10/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Các tầng nấc can thiệp và chuyển hóa chiến lược thuộc địa của thực dân Pháp tại Việt Nam: Từ hiệp ước Versailles (1787) đến đánh chiếm Đà Nẵng (1858)
Cuộc tấn công của liên quân Pháp - Tây Ban Nha vào Đà Nẵng ngày 1/9/1858 được xem là điểm khởi đầu của quá trình thực dân Pháp xâm lược Việt Nam. Tuy nhiên, từ góc nhìn lịch sử quan hệ quốc tế và địa chính trị khu vực thế kỷ XIX, sự kiện này không phải là một quyết định quân sự mang tính nhất thời, mà là kết quả của một tiến trình thăm dò, can thiệp và chuẩn bị kéo dài gần bảy thập niên kể từ khi ký Hiệp ước Versailles (1787). Trên cơ sở khai thác và đối chiếu các nguồn tư liệu từ chính sử triều Nguyễn, Châu bản triều Nguyễn, tài liệu lưu trữ của Bộ Ngoại giao Pháp, Bộ Hải quân và Thuộc địa Pháp cùng các tài liệu Pháp, bài viết phân tích quá trình chuyển hóa trong chiến lược của Pháp đối với Việt Nam từ cuối thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX. Nghiên cứu tập trung làm rõ vai trò của Hiệp ước Versailles (1787) như một tiền đề chính trị - ngoại giao; sự tham gia của giới giáo sĩ, thương nhân và sĩ quan hải quân trong quá trình tích lũy tri thức chiến lược về Việt Nam; cũng như các hoạt động thăm dò quân sự, gây sức ép ngoại giao và can thiệp từng bước dưới các triều vua từ Minh Mạng đến Tự Đức. Qua đó, bài viết cho thấy sự đan xen giữa động cơ kinh tế, tham vọng địa chính trị và vấn đề truyền giáo trong chiến lược thuộc địa của Pháp, đồng thời góp phần lý giải những giới hạn trong nhận thức chiến lược và chính sách đối ngoại của triều Nguyễn trước thách thức từ chủ nghĩa thực dân phương Tây. Ngày nhận: 30/4/2026; ngày chỉnh sửa: 18/6/2026; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Kiến tạo không gian phát triển mới, phát huy nguồn lực văn hóa vì mục tiêu phát triển xanh, bền vững (Nghiên cứu trường hợp tỉnh Ninh Bình)
Trong lịch sử văn hóa Việt Nam, vùng phía Đông Nam của kinh đô Thăng Long xưa, Thủ đô Hà Nội ngày nay luôn có vị thế Địa - chiến lược, Địa - kinh tế, văn hóa quan trọng. Sinh thành ở vùng châu thổ sông Hồng, các tỉnh Hà Nam - Nam Định - Ninh Bình (từ ngày 01/07/2025 sáp nhập thành tỉnh Ninh Bình), là vùng đất có tài nguyên tự nhiên phong phú, giàu tiềm năng kinh tế và chiều sâu về các giá trị văn hóa, nhân văn. Để kiến tạo một không gian phát triển mới, Ninh Bình chủ trương xây dựng quy hoạch tổng thể cũng như các quy hoạch vùng, ngành. Chủ trương cơ bản là: huy động, phân bổ, sử dụng hiệu quả, hợp lý các nguồn lực, chỉ ra được tiềm năng khác biệt, cơ hội nổi trội, lợi thế cạnh tranh của mỗi vùng để từ đó có thể phát huy tối đa các nguồn lực, hướng đến mục tiêu phát triển nhanh, bền vững. Dựa trên các lý thuyết địa - văn hóa và sinh thái học - văn hóa, bài viết tập trung phân tích nguồn tài nguyên tự nhiên, thế mạnh văn hóa, nhân văn của Ninh Bình. Đó là những nguồn lực có thể huy động để phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, v.v. nhằm sớm đạt đến mục tiêu xây dựng Đô thị Di sản thiên niên kỷ - Thành phố sáng tạo. Ngày nhận: 28/7/2025; ngày chỉnh sửa: 26/01/2026; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026
Chuyển đổi chiến lược sinh kế của nông hộ nhỏ ven đô Hà Nội
Trong bối cảnh đô thị hóa, công nghiệp hóa, xây dựng nông thôn mới và những điều chỉnh lớn về tổ chức hành chính - lãnh thổ ở nông thôn, sinh kế của các nông hộ nhỏ ven đô Hà Nội đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu sắc. Bài viết này phân tích quá trình chuyển đổi chiến lược sinh kế của nông hộ nhỏ ven đô Hà Nội hiện nay dưới góc nhìn của khung sinh kế bền vững. Dựa trên dữ liệu định tính thu thập từ các phỏng vấn sâu tại một số địa phương ven đô Hà Nội, nghiên cứu làm rõ cách thức các nông hộ tái cấu trúc và kết hợp năm loại vốn sinh kế - vốn tự nhiên, vốn con người, vốn vật chất, vốn tài chính và vốn xã hội - để tạo dựng chiến lược sinh kế. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự biến động của vốn tự nhiên, đặc biệt là đất nông nghiệp, gắn liền với quá trình nông hộ nhỏ chuyển đổi chiến lược sinh kế từ nông nghiệp sang lĩnh vực phi nông nghiệp. Các nông hộ nhỏ ngày càng đa dạng hóa sinh kế thông qua sản xuất tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ, lao động làm thuê và di cư, đồng thời tích lũy vốn vật chất và tài chính để tham gia sâu hơn vào thị trường. Bên cạnh đó, vốn xã hội, thông qua các mạng lưới làng nghề, quan hệ họ hàng và kết nối thị trường, giữ vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro và mở rộng cơ hội sinh kế. Qua việc khám phá chuyển đổi chiến lược sinh kế của nông hộ nhỏ, bài viết góp phần mở rộng sự hiểu biết về biến đổi của nông thôn ven đô Hà Nội. Ngày nhận: 19/01/2026; ngày chỉnh sửa: 05/02/2026; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Tác động của phụ huynh hóa đến tâm lý trẻ em: Nghiên cứu tổng quan
Phụ huynh hóa là một hiện tượng tâm lý - xã hội, trong đó trẻ em đảm nhận vai trò và trách nhiệm của người lớn trong gia đình, thường xuất hiện trong bối cảnh gia đình rối loạn chức năng hoặc gặp khủng hoảng. Bài viết này tổng hợp và phân tích 45 tài liệu nghiên cứu nhằm làm rõ tác động của phụ huynh hóa đối với sức khỏe tâm lý và sự phát triển xã hội của trẻ em. Kết quả tổng quan cho thấy cả phụ huynh hóa chức năng và phụ huynh hóa cảm xúc đều có mối liên hệ tiêu cực với sức khỏe tâm thần, gây trở ngại trong các mối quan hệ xã hội và làm suy giảm thành tích học tập ở trẻ em. Tuy nhiên, trong một số điều kiện nhất định, phụ huynh hóa cũng có thể thúc đẩy sự phát triển các kỹ năng xã hội và phẩm chất cá nhân tích cực, đặc biệt khi trẻ nhận được sự công nhận, tôn trọng và hỗ trợ từ cha mẹ, cũng như có nhận thức tích cực về vai trò của mình. Bài viết đồng thời chỉ ra một số khoảng trống trong nghiên cứu hiện nay, bao gồm sự thiếu vắng các nghiên cứu theo chiều dọc, sự hiểu biết còn hạn chế về cơ chế tác động thông qua các yếu tố trung gian hoặc điều tiết, và sự thiếu đa dạng về bối cảnh văn hóa trong các nghiên cứu hiện có. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các hướng nghiên cứu tương lai nhằm làm sáng tỏ hơn cơ chế ảnh hưởng của phụ huynh hóa đến tâm lý trẻ em trong những nền văn hóa khác nhau. Ngày nhận: 15/4/2025; ngày chỉnh sứa: 31/7/2025; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Đề xuất mô hình nghiên cứu các yếu tố tác động đến ý định tham gia du lịch tình nguyện của thanh niên ở Việt Nam
Du lịch tình nguyện ngày càng thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu và thực tiễn do gắn liền với các vấn đề xã hội tại điểm đến cũng như nhu cầu trải nghiệm mang tính tương tác, gắn kết và đồng sáng tạo giá trị của du khách. Trong đó, thanh niên được xem là nhóm đối tượng chủ yếu tham gia do đặc điểm về sự đam mê, sức khỏe và quỹ thời gian phù hợp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tỷ lệ thanh niên tham gia du lịch tình nguyện vẫn còn hạn chế, đặt ra nhu cầu nghiên cứu các yếu tố tác động đến ý định tham gia của nhóm đối tượng này. Nghiên cứu này tiến hành tổng quan lý thuyết và phỏng vấn chuyên gia nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia du lịch tình nguyện của thanh niên, trên cơ sở đó, đề xuất một mô hình đánh giá phù hợp với bối cảnh thực tiễn tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu tổng quan cho thấy các yếu tố như thái độ đối với du lịch tình nguyện, khả năng tham gia du lịch tình nguyện, chuẩn chủ quan, nhu cầu chia sẻ, nhu cầu trải nghiệm du lịch, mạng xã hội và nhu cầu phát triển bản thân đều có tác động tích cực đến ý định tham gia của thanh niên. Ngoài ra, nghiên cứu cũng phát triển hai yếu tố mới có ý nghĩa đặc thù trong bối cảnh du lịch tình nguyện tại Việt Nam, bao gồm mức độ cấp thiết của các vấn đề xã hội tại điểm đến, và tính bền vững của các dự án du lịch tình nguyện. Những phát hiện của nghiên cứu không chỉ đóng góp vào tri thức nghiên cứu về du lịch học mà còn mang ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng các chính sách thúc đẩy du lịch tình nguyện tại Việt Nam. Ngày nhận: 12/02/2025; ngày chỉnh sửa: 16/5/2025; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Vượt qua nhận thức luận: Tính ưu việt của thông diễn học trong nghiên cứu truyền thông đương đại
Từ việc nhận diện những hạn chế của mô hình nghiên cứu định lượng và dựa vào dữ liệu lớn vốn đã làm phẳng các hiện tượng xã hội phức hợp, bài viết phân tích sâu sắc giới hạn của nhận thức luận thực chứng trong nghiên cứu truyền thông đương đại và đề xuất thông diễn học như một nền tảng triết học thay thế quan trọng. Thông qua đó, nghiên cứu này khẳng định vai trò của sự hiểu biết như một chiều kích bản thể học và liên chủ thể, đồng thời chỉ ra các giới hạn của quan niệm tri thức thuần túy khách quan trong nghiên cứu truyền thông. Dựa trên nền tảng triết học của Heidegger, Gadamer và Ricoeur, bài viết khẳng định sự hiểu không chỉ là hoạt động nhận thức thuần túy mà đó là một sự kiện sống động diễn ra trong vòng tròn đối thoại giữa các chân trời nhận thức diễn giải lịch sử và văn hóa. Thông diễn học phê phán được xem xét như một phương pháp giải mã các diễn ngôn ẩn sau các cơ chế truyền thông, đặc biệt trong bối cảnh truyền thông số và khủng hoảng niềm tin. Cuối cùng, nghiên cứu đề xuất định hướng nghiên cứu truyền thông trong tương lai theo cơ chế kết hợp dữ liệu - diễn giải - đối thoại trên nền tảng tri thức mở và liên ngành, xây dựng những mô hình nghiên cứu nhân văn, phê phán và giàu bối cảnh. Ngày nhận: 26/5/2025; ngày chỉnh sửa: 18/8/2025; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Nhận thức luận về thể loại và sự tạo sinh văn bản: Đối thoại về căn tính Nhật Bản trong tác phẩm Bàn chân Fumiko của Tanizaki Jun'ichirō
Sự tiếp xúc mạnh mẽ giữa Nhật Bản với phương Tây những năm đầu thế kỉ XX đã thúc đẩy hành trình suy tư/tái diễn giải về căn tính dân tộc. Trong bối cảnh này, Tanizaki Jun'ichirō - một nhà văn tài hoa của thời kỳ Taishō, người luôn khao khát một thế giới tưởng tượng - đã biến các văn bản thành những sáng tạo hư cấu. Dựa trên lý thuyết đối thoại được nêu ra trong công trình của Mikhail M. Bakhtin (1981; 1984), nghiên cứu này cung cấp sự diễn giải mới về cách thức và lý do mà Tanizaki đã thiết lập sự tương tác giữa diễn ngôn căn tính Nhật Bản và diễn ngôn về phương Tây. Sử dụng phương pháp đọc vi mô (micro reading) kết hợp với đọc vĩ mô (macro reading), bài báo phân tích sự tương tác thể loại, “tấm thảm” trích dẫn và sự đối thoại tư tưởng trong tác phẩm Bàn chân Fumiko (Fumiko no ashi, 1919) - một trình hiện tiêu biểu của Tanizaki trong giai đoạn này. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhận thức luận về thể loại và khả năng tạo sinh văn bản tuyệt vời đã giúp Tanizaki tạo ra sự siêu đối thoại - điều không chỉ làm cho diễn ngôn tường thuật văn học của ông về căn tính Nhật Bản tiếp tục được duy trì, mà còn khiến nó ảnh hưởng mạnh mẽ đến phương Tây. Ngày nhận: 12/11/2024; ngày chỉnh sửa: 24/7/2025 ; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Mô típ hành trình trong tiểu thuyết Bồ câu bay đi tìm bà của Walter Macken và Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi
Nghiên cứu này đối chiếu hai tiểu thuyết Bồ câu bay đi tìm bà (1963) của Walter Macken và Đất rừng phương Nam (1957) của Đoàn Giỏi qua việc khảo sát mô típ hành trình – mô típ được xem như là nguyên mẫu trong tâm thức nhân loại. Bài viết tập trung phân tích diễn trình của mô típ hành trình trong tác phẩm, chỉ rõ điểm tương đồng và dị biệt trong nghệ thuật tạo dựng mô típ của hai nhà văn. Từ đó, bài viết kiến giải sự giao thoa giữa hai tác phẩm, chỉ rõ thành công của Walter Macken và Đoàn Giỏi trong tiến trình phát triển của văn chương thế giới. Kết quả nghiên cứu góp phần gia tăng tính thực tiễn cho phê bình, tiếp nhận văn học ở Việt Nam từ góc nhìn so sánh. Ngày nhận: 18/10/2024; ngày chỉnh sửa: 26/02/2025; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Khi quyền lực thuộc về người tiêu thụ: Tiếp nhận câu chuyện dân gian Thạch Sanh trong văn hóa Việt Nam đương đại
Bài viết nghiên cứu sự vận động của câu chuyện dân gian Thạch Sanh trong đời sống văn hóa Việt Nam từ năm 1975 đến năm 2024, từ một tác phẩm dân gian kinh điển đến những hình thức cải biên mới mẻ. Bài viết chỉ ra hai khuynh hướng tiếp nhận đối lập: một mặt là sự “thiêng hóa” tác phẩm như một biểu tượng đạo đức và tinh thần dân tộc, mặt khác là xu hướng đời thường hóa và làm mới các mối quan hệ nhân vật qua các diễn giải hiện đại. Sự tồn tại song hành của hai luồng quan điểm này phản ánh tính đa nguyên văn hóa, nơi các nhóm xã hội khác nhau có cách thụ hưởng và tái định nghĩa giá trị truyền thống riêng biệt. Thông qua việc xem xét đa dạng các loại hình, từ sách giáo khoa, truyện cổ tích, tuyển tập truyện cổ tích, truyện tranh, cho đến các bài viết trên mạng xã hội, phim điện ảnh, phim hoạt hình, tiểu phẩm hài và truyện đam mĩ, bài viết khẳng định các sản phẩm phái sinh từ câu chuyện dân gian Thạch Sanh ở Việt Nam đương đại đều vận hành như những thương phẩm văn hóa trong thị trường. Qua đó, bài viết làm sáng tỏ quyền lực của người tiêu thụ và sự biến đổi của di sản dân gian trong bối cảnh xã hội ngày nay. Ngày nhận: 25/9/2024; ngày chỉnh sửa: 05/3/2025; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Chủ thể thực hành và bảo vệ di sản tín ngưỡng Nùng, Tày (Trường hợp người thực hành Then trẻ tuổi ở Lạng Sơn)
Chủ thể thực hành là những cá nhân giữ vai trò trung tâm trong việc duy trì, tái tạo và truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể. Trong tín ngưỡng Then, người thực hành không chỉ là người gìn giữ tri thức truyền thống mà còn gắn bó với di sản như một phần trong đời sống tâm linh xã hội. Nhận thức được vai trò quan trọng đó, từ đầu năm 2021 đến đầu năm 2025, tác giả đã tiến hành nghiên cứu thực địa nhằm làm rõ vai trò của những người thực hành Then trẻ tuổi (được xác định trong nghiên cứu này là nhóm từ 20-40 tuổi) trong việc bảo vệ và phát huy giá trị của tín ngưỡng Then tại tỉnh Lạng Sơn. Bài viết tập trung phân tích hai phương diện chính: (i) Sự tham gia của người thực hành trẻ trong hành nghề Then tín ngưỡng, và (ii) vai trò của họ trong truyền dạy và quảng bá Then văn nghệ trong bối cảnh đương đại. Ngày nhận: 14/4/2025; ngày chỉnh sửa: 23/6/2025; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Vai trò của bản sắc ASEAN trong việc xây dựng và củng cố Cộng đồng ASEAN
Đi qua gần một nửa thế kỷ kể từ khi thành lập tổ chức, Cộng đồng ASEAN chính thức ra đời với ba trụ cột - một “đột phá khẩu” trên hành trình phát triển quan hệ nội khối và thúc đẩy vai trò của ASEAN trong cấu trúc khu vực và quốc tế. Cột mốc kỷ niệm 10 năm thành lập Cộng đồng ASEAN vào năm 2025 tiếp tục nhắc nhở về sự cần thiết nghiên cứu làm rõ bản sắc ASEAN trong mối tương quan với xây dựng và củng cố Cộng đồng ASEAN trước giai đoạn phát triển mới. Thông qua việc phân tích các cơ sở hình thành bản sắc ASEAN và ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN, bài viết chỉ ra rằng, bản sắc ASEAN là cấu trúc được kết hợp hài hòa giữa các “giá trị kế thừa” và “giá trị kiến tạo”. Bản sắc vừa là “chất keo” gắn kết, tạo nên tính thống nhất trong sự đa dạng về thể chế và văn hóa của các quốc gia thành viên; vừa là “gốc rễ” để nuôi lớn các giá trị đặc sắc nội khối, khơi sâu nhận thức tương đồng của người dân đối với tầm nhìn và sứ mệnh của ASEAN. Từ đó, bài viết nỗ lực làm rõ mối tương quan giữa “bản sắc” với “cộng đồng”, khẳng định bản sắc chính là nền tảng cho sự tồn tại và phát triển của Cộng đồng ASEAN, là động cơ chuyển hóa sự tương đồng trong nhận thức và tầm nhìn trở thành hành động cụ thể để duy trì vai trò trung tâm và năng lực tự cường của ASEAN. Nghiên cứu đi đến kết luận rằng việc củng cố và liên tục hoàn thiện cơ sở nhận thức đối với bản sắc là yếu tố tiên quyết để ASEAN hiện thực hóa một “Tương lai chung” bền vững, lấy người dân làm trung tâm và đứng vững trên hệ giá trị của mình trước những thách thức toàn cầu. Ngày nhận: 03/3/2025; ngày chỉnh sửa: 12/5/2025; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Từ chủ trương đến giải pháp bình định cấp tốc của Mỹ và chính quyền Sài Gòn (01/11/1968-31/01/1969)
Cuối năm 1968, đầu năm 1969, Mỹ và chính quyền Sài Gòn âm mưu mở rộng quyền kiểm soát lãnh thổ và dân chúng miền Nam Việt Nam. Thực hiện chủ trương, Mỹ và chính quyền Sài Gòn xây dựng “Kế hoạch bình định cấp tốc” tập trung vào một số nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, như: sắp xếp quản lý, điều hành, tổ chức lực lượng, cách thức đánh giá, v.v.. Bài viết tập trung xem xét âm mưu, thủ đoạn của Mỹ và chính quyền Sài Gòn trong thời điểm chuyển giao chiến lược từ can dự trực tiếp sang từng bước xuống thang và rút quân; phân tích làm rõ quá trình tổ chức thực hiện và kết quả của “Kế hoạch bình định cấp tốc”. Ngày nhận: 11/3/2025; ngày chỉnh sửa: 02/10/2025; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Hoạt động xuất khẩu hàng hóa ở Đàng Ngoài thế kỷ XVII-XVIII
Trong thế kỷ XVII-XVIII, chính sách giao thương nổi bật của chính quyền Lê - Trịnh là nắm độc quyền ngoại thương. Trong phần lớn thế kỷ XVII, nhà nước thực thi chính sách thương mại cởi mở. Tuy nhiên, từ cuối thế kỷ XVII sang thế kỷ XVIII, chính sách giao thương dần trở nên khắt khe hơn, làm hạn chế đáng kể hoạt động thương mại tự do tại Đại Việt. Do đó, nhà nước đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc tổ chức và kiểm soát chặt chẽ hơn các hoạt động xuất khẩu hàng hóa. Trong khi đó, cộng đồng thương nhân tại Đàng Ngoài trong thế kỷ XVII-XVIII đa dạng, bao gồm thương nhân người Việt, người Hoa, người Nhật Bản, người Hà Lan, người Anh, người Pháp và các quốc gia khác cũng gia nhập thị trường Đàng Ngoài. Các lực lượng thương nhân này cùng với thương nhân người Việt đã tạo nên thị trường giao thương sôi động trong thế kỷ XVII. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Đàng Ngoài trong giai đoạn này bao gồm tơ lụa, gốm sứ, vàng, xạ hương và quế. Sự thay đổi về chính sách và cách ứng xử của triều đình Lê - Trịnh là một trong những nguyên nhân quyết định dẫn đến hoạt động xuất khẩu dần trở nên sa sút. Bài viết tập trung phân tích hoạt động xuất khẩu các mặt hàng trong bối cảnh những biến động về chính sách của nhà nước Lê - Trịnh và những tác động của hoạt động xuất khẩu hàng hóa đối với nền kinh tế Đàng Ngoài trong thế kỷ XVII-XVIII. Ngày nhận: 09/10/2025; ngày chỉnh sửa: 08/01/2026; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026
Vai trò của báo Thanh Niên do Nguyễn Ái Quốc sáng lập đối với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam
Thất bại của phong trào Cần Vương (1885-1896) đã đánh dấu sự thất bại của hệ tư tưởng phong kiến đối với nhiệm vụ giải phóng dân tộc. Phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản (phong trào Đông Du, phong trào Duy Tân) cũng thất bại do bị thực dân Pháp đàn áp. Việt Nam rơi vào cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước. Trong bối cảnh đó, năm 1911 Nguyễn Tất Thành (Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh) ra đi tìm đường cứu nước. Năm 1920, Nguyễn Ái Quốc đã lựa chọn con đường cách mạng làm vũ khí tư tưởng để giải phóng dân tộc Việt Nam. Từ đó, Người đã tích cực chuẩn bị các điều kiện để thành lập một chính đảng mác xít ở Việt Nam. Năm 1926, Nguyễn Ái Quốc sáng lập báo Thanh Niên, cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên… Tờ báo này ra đời trong bối cảnh phong trào cách mạng Việt Nam có nhiều chuyển biến sâu sắc, từ khuynh hướng yêu nước cách mạng dân chủ tư sản chuyển dần sang khuynh hướng cách mạng vô sản. Báo Thanh Niên đã góp phần thúc đẩy những điều kiện cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam nhanh chóng đi đến chín muồi. Bài viết này sẽ làm rõ sự ra đời, nội dung cơ bản, và vai trò của báo Thanh Niên đối với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, từ đó làm rõ hơn vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với cách mạng Việt Nam. Ngày nhận: 19/5/2025; ngày chỉnh sửa: 13/01/2026; ngày chấp nhận đăng: 28/02/2026