Những thách thức về phương pháp luận nghiên cứu tôn giáo trong không gian số ở Việt Nam: Nghiên cứu trường hợp Phật giáo và Công giáo

Tóm tắt

Các vấn đề phương pháp luận nghiên cứu tôn giáo trong không gian số ở Việt Nam chưa được thảo luận có hệ thống. Bài viết hệ thống hóa những tranh luận được nhận diện trong nghiên cứu quốc tế và phân tích biểu hiện của chúng qua trường hợp Phật giáo và Công giáo tại Việt Nam. Qua tổng hợp và phân tích 31 tài liệu được lựa chọn có chủ đích, bao gồm công trình học thuật, văn bản của các tổ chức tôn giáo và tài liệu quản lý nhà nước, bài viết cho thấy cấu trúc tổ chức và hình thức hiện diện số của hai tôn giáo chi phối cách xác định đơn vị quan sát, xây dựng khung mẫu, tiếp cận dữ liệu và xác lập phạm vi suy luận. Sự khác biệt thể hiện rõ ở cấp tổ chức, trong khi nghiên cứu ở cấp độ cá nhân và nhóm của cả hai tôn giáo đều gặp giới hạn do thiếu khung mẫu đầy đủ và khó tiếp cận các không gian bán riêng tư. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất khung phương pháp luận gồm ba bước là khoanh vùng đơn vị quan sát, truy vết dữ liệu trên nhiều nền tảng, lựa chọn điểm neo và bổ sung dữ liệu ngữ cảnh. Khung này nhấn mạnh yêu cầu minh bạch về các quyết định và giới hạn của thiết kế nghiên cứu.

Ngày nhận: 16/5/2026; ngày chỉnh sửa: 15/8/2026; ngày chấp nhận đăng: 30/8/2026